Onderzoekers vonden met een roostermethode uit de cryptografie in 10 uur rekentijd een nieuwe pulsar in gegevens van NASA's Fermi-telescoop.

Een internationaal team van astronomen heeft een manier gevonden om verborgen pulsars in gammastralingsgegevens van NASA ongeveer een miljoen keer sneller op te sporen dan voorheen. Dat blijkt uit een artikel dat donderdag 19 november verscheen in Physical Review Letters. Met 15 jaar aan waarnemingen van NASA's Fermi-gammastralingstelescoop identificeerden de onderzoekers PSR J1622−7204, een geïsoleerde pulsar die 261 keer per seconde ronddraait. Volgens NASA kostte de zoektocht het equivalent van 10 uur rekentijd op een standaardprocessor. De beste eerdere methode vond hetzelfde object niet, hoewel ze genoeg rekenkracht gebruikte om één processor 600 jaar bezig te houden. Het onderzoek wordt geleid door Daniel Pook-Kolb van het Max Planck-instituut voor Gravitatiefysica in Duitsland, samen met Dotan Gazith en Barak Zackay van het Weizmann Instituut voor Wetenschappen in Israël.

Een pulsar is een snel draaiende neutronenster, de ingestorte kern van een dode ster, die als een vuurtoren bundels straling door de ruimte zwaait. Zo'n object vinden in gammagegevens is lastig, omdat Fermi van elke bron maar een handvol fotonen opvangt, verstopt in achtergrondruis. Astronomen moeten bovendien tegelijk de draaisnelheid, de vertraging daarvan en de exacte positie raden. Tot nu toe knipten teams de gegevens in stukken en leunden ze via het project Einstein@Home op de thuiscomputers van vrijwilligers, vaak met honderden computerjaren per ontdekking. Gazith en Zackay maakten van de zoektocht een meetkundig probleem: de kortste vector vinden in een rooster, een regelmatig puntenraster met veel dimensies. De algoritmen komen van cryptografen die versleuteling testen die bestand moet zijn tegen toekomstige quantumcomputers.

Elke testronde duurde volgens NASA ongeveer vijf minuten op één processorkern, zodat de methode op een gewone laptop kan draaien. Zodra er een kandidaat opdook, bevestigde het team het signaal met de volledige Fermi-dataset. De onderzoekers willen nu pulsars in dubbelstersystemen zoeken, waar de zwaartekracht van een begeleidende ster het signaal vervormt en ze tot nu toe vrijwel onvindbaar maakte. Medeauteur Colin Clark van het Max Planck-instituut schat dat tientallen of misschien honderden van zulke pulsars in de bestaande gegevens verborgen zitten. Het team wil het nieuwe algoritme combineren met de vrijwilligers van Einstein@Home. Fermi werd in 2008 gelanceerd, scant elke drie uur de hele hemel en al zijn gegevens zijn openbaar, waardoor een team van buiten de missie een nieuwe aanpak kon proberen.